Ana Sayfa / Etimoloji / Tarih Düşürmek

Tarih Düşürmek

Tarih düşürmek, isminden de anlaşılacağı üzere, herhangi bir olayın tarihini, kelime veya mısralarla belirleme işidir.

Önceleri tek kelime veya düz cümleler söylemek suretiyle tarih düşürülürken, zaman içinde gelişerek divan edebiyatında bir sanat halini almıştır. Öyle ki, mimari eserlerin ve abidelerin kitabelerinde, türbelerde, hadisenin vuku tarihini bildirmek üzere yazılmış divan şiiri mısraları görülmeye başlanmıştı. Buna göre ebced hesabında her harfin bir sayıyı ifade etmesinden yola çıkılmıştır. Yani tarih düşürülen kelime veya mısra veya cümlenin harflerinin toplamının, hadisenin geçtiği yıla tekabül ettirilmesiyle meydana getirilen bir sanattır da diyebiliriz. Tarih düşürme dendiği gibi “tarih koymak, tarih çekmek veya tarihlemek” gibi isimler de almaktadır. Bu işi yapan kişiyeyse “müverrih” veya “tarihçi” ismi verilirdi. İlk misallerinden yola çıkalım (Bu misallerdeki tarihler “hicri tarih” tir). Önceleri sadece kelime veya düz cümlelerle tarih düşürülürdü demiştik.

“Hafız Şirazi” ’nin ölümü için söylenen tarih: Hak-ı Musalla.

Yapacağımız ilk şey bu iki kelimenin harflerini belirlemektir. Bu yüzden tarih düşürmede kelimenin Arapça olarak hangi harflerden teşekkül ettiğini bilmek icap eder.

Hak-ı musalla kelimesinin harfleri: (hı, elif, kef, mim, sad, lam, ye) bkz: ebced

Harflerin hangi sayılara tekabül ettiğini yazmıştık. Buna göre yukarıdaki harflerin karşılığını bulup toplayarak, Hafız Şirazi’nin ne zaman vefat ettiğini bulmuş olacağız: 600+1+20+40+90+30+10 = 791 böylece şirazi’nin 791 senesinde vefat ettiğini öğrenmiş oluyoruz.

Yine “Mevlana” ’nın vefat tarihi için “ibret” kelimesi tarih olmuştur.

Kelimenin harfleri: (ayn, be, rı, te).
Ebced hesabında karşılıkları: 70+1+200+400 = 672

Daha sonra mevlevi’ler bu sayıyı ikiyle çarpmak suretiyle (672×2=1344 h.) Tekkelerin kapanma tarihine ulaşarak, bunu Mevlana’nın ikinci kez ölümü olarak nitelemişlerdir. Sadece vefat için değil, mühim hadiselere için de tarih düşürülmüştür.

Mesela “Timur”’un Sivas’ı yakıp yıktığı tarih: Harab  (hı, rı, elif, be) = 600+200+1+2 = 803

Demek ki hadise 803 tarihinde vuku bulmuş. Zaman zaman Kur’an-ı Kerim’deki ayetlerle de tarih düşürüldüğü görülür.

Bunlardan en bilineni İstanbul’un fethi için düşürülen tarihtir: Beldetün Tayyibetün (be, lam, dal, te, tı, ye, be, te) = 2+30+4+400+9+10+2+400 = 857

Daha sonraları tarih düşürme divan edebiyatında yerini tamamıyla almış ve her mühim hadise için tarih düşürmek adet haline gelmişti.

Bir Adam

1 yorum

  1. nalan(0bitti_gitti0)

    ilginç bir konu bir adam..

    0

Yorum

E-posta adresiniz yayınlanmayacak.Gerekli alanlar işaretlenmiştir *

*

Şu HTML etiketlerini ve özelliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>